rok 1929 / MCMXXIX
XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1927 « 1928 « 1929 » 1930 » 1931
edytuj Wydarzenia w Polsce
edytuj Wydarzenia na świecie
- 2 stycznia – Kanada i Stany Zjednoczone zgadzają się na plan zagospodarowania i zabezpieczenia dla potomnych Wodospadu Niagara.
- 6 stycznia – zamach stanu w Jugosławii. Władzę przejął król Aleksander I.
- 9 stycznia – w Nashville w stanie Tennessee powstała szkoła dla psów z misją szkolenia ich w asystowaniu osobom niewidomym.
- 29 stycznia – z ZSRR został wydalony Lew Trocki.
- 11 lutego – podpisanie traktatów laterańskich uznających niepodległość Watykanu
- 14 lutego – masakra w dzień św. Walentego – banda Al Capone dokonała zbiorowego morderstwa na członkach rywalizującego z nimi gangu Bugsy Morana.
- 18 lutego – po raz pierwszy ogłoszono o przyznaniu Nagrody Akademii Filmowej (ang. Oscar lub Academy Awards).
- 21 lutego – Francja odmówiła przyznania azylu politycznego Lwu Trockiemu.
- 26 lutego – Kongres Stanów Zjednoczonych ustanowił Park Narodowy Grand Teton.
- 3 marca – doszło do nieudanej próby obalenia rządu w Meksyku przez generałów José Gonzalo Escobara i Jesúsa María Aguirre.
- 4 marca
- 11 kwietnia – Niemcy odmówiły udzielenia azylu dla Lwa Trockiego.
- 1 maja – w Berlinie odbyły się demonstracje pierwszomajowe, w zamieszkach zginęło 8 osób.
- 13 maja – w Atlantic City w stanie New Jersey powstała organizacja przestępcza nazwana przez prasę w USA Krajowym Syndykatem Zbrodni (ang. National Crime Syndicate).
- 16 maja – pierwsze rozdanie nagród Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej (późniejsze Oscary) w Hollywood.
- 17 maja – gangster Al Capone i jego ochroniarz zostali aresztowani za ukrywanie nielegalnej broni.
- 7 czerwca – traktaty laterańskie zostają ratyfikowane – zostaje wyodrębnione politycznie i terytorialnie państwo Watykan.
- 8 czerwca – w Wielkiej Brytanii powstał mniejszościowy rząd Partii Pracy na czele którego stanął Ramsay MacDonald.
- 14 czerwca – został podpisany konkordat między Prusami a Stolicą Apostolską.
- 21 czerwca – porozumienie wynegocjowane przez ambasadora amerykańskiego w Meksyku zakończyło „Powstanie Cristero”.
- 27 czerwca – pierwsza publiczna demonstracja kolorowej telewizji przez inżyniera Herbert Eugene Ivesa i jego kolegów z Bell Telephone Laboratories w Nowym Jorku. Pierszymi kolorowymi obrazami były: wiązanka róż i flaga amerykańska. Mechaniczny system był użyty do przesłania obrazu składającego się z 50 linii pomiędzy Nowym Jorkiem a Waszyngtonem.
- 5 lipca – Scotland Yard zarekwirował 12 obrazów pisarza i malarza Davida Herberta Lawrence z Mayfair galerii w centrum Londynu uznając je za nieobyczajne.
- 17 lipca – zostały zerwane stosunki dyplomatyczne pomiędzy ZSRR a Chinami. Przyczyną był zatarg o kolej wschodniochińską.
- 24 lipca
- 25 lipca – papież Pius XI wyszedł z Watykanu z wielką procesją i dotarł do placu św. Piotra. Wydarzenie to obserwowane przez 250 tys. osób, zakończyło prawie sześćdziesięcioletnie dobrowolne uwięzienie papieża w Watykanie.
- 27 lipca – w Genewie podpisana została umowa międzynarodowa, jedna z szeregu umów dotyczących prawa międzynarodowego, w sprawie traktowania jeńców w czasie konfliktu zbrojnego.
- 6 sierpnia – w ZSRR została utworzona Specjalna Armia Dalekowschodnia (ODWA).
- 7 sierpnia – niemiecki sterowiec "Graf Zeppelin" wystartował do lotu dookoła świata (lot ukończył 29 sierpnia).
- 23 sierpnia – w Palestynie doszło do rozruchów pomiędzy społecznością żydowską i Arabami. Powodem był konflikt o dostęp do Ściany Płaczu znajdującej się w Jerozolimie, w zajściach zginęło co najmniej 116 Arabów i 102 Żydów.
- 31 sierpnia – została zakończona I konferencja w Hadze. Został przyjęty plan Younga.
- 5 września – Aristide Briand przedstawił plan utworzenia europejskiego stowarzyszenia państw o charakterze federacyjnym.
- 7 września – fiński parowiec SS Kuru przewrócił się do góry dnem na jeziorze Näsijärvi w regionie Tampere – katastrofa ta spowodowała śmierć 136 osób.
- 17 września – na Litwie doszło do przewrotu, usunięty od władzy został Augustinas Voldemaras, nowym prezydentem został Antanas Smetona.
- 29 września – japoński premier Giichi Tanaka umiera na atak serca.
- 3 października – wznowienie stosunków dyplomatycznych między ZSRR a Wielką Brytanią.
- 18 października – w Wielkiej Brytanii Tajna Rada Królewska (ang. Privy council) ogłosiła że kobiety posiadają osobowość prawną. W Kanadzie kobiety uzyskały prawo kandydowania do Kanadyjskiego Senatu.
- 22 października – we Francji upadł rząd Aristide Brianda.
- 24 października – krach na nowojorskiej giełdzie (tzw. czarny czwartek) zapoczątkował Wielki Kryzys.
- listopad – Vladimir Zworykin otrzymał pierwszy patent na kolorową telewizję.
- 7 listopada – w Nowym Jorku na Manhattanie zostało otwarte Muzeum Sztuki Współczesnej (ang. Museum of Modern Art).
- 15 listopada – został otwarty dla ruchu prywatny wiszący most „Ambasador Bridge”, łączący Detroit w stanie Michigan w Stanach Zjednoczonych z Windsor w prowincji Ontario, w Kanadzie. Most jest w posiadaniu kompanii Detroit International Bridge Co., która jest kontrolowana przez milionera Manuela "Matty" Morouna.
- 18 listopada – w Oceanie Atlantyckim w pobliżu wybrzeży Nowej Fundlandii doszło do podmorskiego trzęsienia ziemi o sile 7,2 w skali Richtera. Trzęsienie wywołało tsunami które zniszczyło wiele miejscowości na półwyspie Burin należącym do Kanady, pozbawiło życia 28 osób. Trzęsienie zniszczyło również 12 podwodnych transatlantyckich kabli telegraficznych. Było to, zgodnie z danymi z roku 1997, największe trzęsienie ziemi które dotknęło Kanadę.
- 29 listopada – pierwszy przelot nad Biegunem Południowym dokonany przez pilota Floyda Bennetta, amerykańskiego admirała i lotnika Richarda Byrda, kapitana Ashleya McKinley'a i Harolda June'a.
- 3 grudnia – w przemówieniu w Kongresie Stanów Zjednoczonych prezydent Herbert Hoover ogłosił, że najgorsze skutki krachu na nowojorskiej giełdzie już minęły i Amerykanie odzyskują zaufanie do gospodarki amerykańskiej.
- 27 grudnia – w ZSRR zakończono politykę NEP.
- 28 grudnia
- Stany Zjednoczone wyłamały się z solidarności państw zwycięskich w stosunku do Niemiec i zawarły z nimi umowę w sprawie bezpośredniego spłacania reperacji wojennych, z pominięciem powołanego w tym celu Banku Narodowego.
- „Czarna Sobota” na wyspach Samoa: Nowo zelandzka kolonialna policja zabiła 11 demonstrantów, wydarzenie to zapoczątkowało dążenie do niepodległości społeczności wyspiarskiej (Ruch „Mau”).
- 29 grudnia – kongres polityków hinduskich w Lahaur zażądał niezależności Indii.
- Została zaproponowana hipoteza Sapira-Whorfa (inna nazwa – prawo relatywizmu językowego).
- Edward Adelbert Doisy pozyskał w formie krystalicznej pierwszy estrogen – estron.
- Największa liczba tragicznych katastrof w historii lotnictwa cywilnego w USA.
- Wojna domowa w Afganistanie.
- Powstał faszystowski ruch polityczny w Finlandii – Ruch Lapua.
- W Szkocji został założony klub sportowy Ross County F.C.
edytuj Urodzili się
- 1 stycznia – Zbigniew Nienacki, polski pisarz, twórca serii Pan Samochodzik i... (zm. 1994)
- 3 stycznia – Sergio Leone, włoski reżyser filmowy (zm. 1989)
- 6 stycznia
- 7 stycznia – Janusz Pasierb, polski ksiądz, poeta (zm. 1993)
- 15 stycznia – Martin Luther King, ciemnoskóry pastor afroamerykański walczący o prawa ludności murzyńskiej w USA. (zm. 1968)
- 23 stycznia – John Polanyi, kanadyjski chemik, pochodzenia węgierskiego, laureat Nagrody Nobla
- 28 stycznia – Claes Oldenburg, szwedzki rzeźbiarz
- 31 stycznia
- 5 lutego – Fred Sinowatz, austriacki polityk, kanclerz Austrii(zm. 2008)
- 6 lutego – Pierre Brice, francuski aktor, wielokrotny odtwórca roli Winnetou
- 10 lutego – Jerry Goldsmith, amerykański kompozytor muzyki filmowej (zm. 2004)
- 15 lutego – Graham Hill, brytyjski kierowca wyścigowy (zm. 1975)
- 17 lutego
- 24 lutego – Zdzisław Beksiński, polski malarz, rzeźbiarz, fotografik i artysta posługujący się grafiką komputerową (zm. 2005)
- 28 lutego – Frank Gehry, amerykański architekt pochodzenia kanadyjsko-żydowskiego, laureat Nagrody Pritzkera
- 1 marca
- 3 marca – Kazimierz Orzechowski, jedyny w Polsce ksiądz-aktor
- 13 marca – Zbigniew Messner, polski polityk, premier Polski w latach 1985-1988
- 17 marca – Peter Berger, amerykański socjolog
- 18 marca – Christa Wolf, niemiecka pisarka
- 23 marca – Roger Bannister, angielski lekkoatleta
- 31 marca - Wojciech Skibiński - polski aktor
- 1 kwietnia – Milan Kundera, czeski pisarz i eseista
- 5 kwietnia
- 8 kwietnia – Jacques Brel, francuski piosenkarz, kompozytor i aktor belgijskiego pochodzenia (zm. 1978)
- 10 kwietnia – Max von Sydow, szwedzki aktor
- 13 kwietnia – Konstanty Puzyna, polski teatrolog, eseista, publicysta, poeta (zm. 1989)
- 17 kwietnia – Józef Pińkowski, polityk polski, b. premier (zm. 2000)
- 24 kwietnia – Rajkumar, indyjski piosenkarz i aktor (zm. 2006)
- 1 maja
- 4 maja – Audrey Hepburn, amerykańska aktorka (zm.1993)
- 6 maja – Paul Lauterbur, chemik amerykański, laureat Nagrody Nobla (zm. 2007)
- 8 maja – Miyoshi Umeki (jap. 梅木 美代志), japońska aktorka, laureatka Oskara (zm. 2007)
- 11 maja – Jerzy Olczak, profesor zwyczajny, polski archeolog, badacz dziejów szkła i twórczości szklarskiej, specjalista w dziedzinie osadnictwa średniowiecznego (zm. 2007)
- 14 maja – Henry McGee, brytyjski actor (zm. 2006)
- 16 maja – Adrienne Rich, amerykańska poetka
- 25 maja – Beverly Sills, amerykańska śpiewaczka operowa (zm. 2007)
- 28 maja – Janusz Wolniewicz, polski pisarz, reportażysta i publicysta (zm. 2006)
- 3 czerwca – Werner Arber, genetyk i mikrobiolog szwajcarski, laureat Nagrody Nobla
- 6 czerwca – Bogusław Schaeffer, polski muzykolog, kompozytor, dramaturg, grafik i pedagog
- 10 czerwca – Edward Osborne Wilson, amerykański biolog, jeden z twórców współczesnej socjobiologii
- 12 czerwca – Anne Frank, żydowska dziewczyna, autorka pamiętnika (zm. 1945)
- 17 czerwca – Tigran Petrosjan (ros. Тигран Вартанович Петросян), ormiański szachista reprezentujący ZSRR (zm. 1984)
- 18 czerwca – Jürgen Habermas, niemiecki filozof, socjolog i publicysta polityczny
- 23 czerwca – June Carter Cash, amerykańska piosenkarka i kompozytorka country, druga żona Johnny'ego Casha (zm. 2003)
- 29 czerwca – Oriana Fallaci[1], włoska dziennikarka i pisarka (zm. 2006)
- 1 lipca – Gerald Edelman, amerykański biolog molekularny i biochemik, laureat Nagrody Nobla
- 2 lipca – Imelda Marcos, żona prezydenta Filipin Ferdinanda Marcosa i znana osoba życia politycznego Filipin
- 9 lipca – Hassan II (arab. صاحب الجلالة الملك)الحسن الثاني)), król Maroka (zm. 1999)
- 27 lipca – Janusz Grabiański, polski artysta grafik, plakacista, ilustrator książek i serii wydawniczych (zm. 1976)
- 28 lipca – Jacqueline Kennedy Onassis, żona amerykańskiego prezydenta Johna F. Kennedy'ego (zm. 1994)
- 1 sierpnia – Hafizullah Amin, afgański polityk (zm. 1979)
- 7 sierpnia – Tadeusz Zimecki, polski prozaik, dziennikarz, reportażysta, autor utworów dla młodzieży (zm. 2007)
- 13 sierpnia – Augustyn Bloch, polski kompozytor (zm. 2006)
- 16 sierpnia
- 24 sierpnia – Jaser Arafat, palestyński polityk, przewodniczący Organizacji Wyzwolenia Palestyny i prezydent Autonomii Palestyńskiej, laureat Pokojowej Nagrody Nobla (zm. 2004)
- 27 sierpnia – Ira Levin, amerykański pisarz (zm. 2007)
- 29 sierpnia – Thom Gunn, brytyjski poeta (zm. 2004)
- 5 września – Andrijan Nikołajew (ros. Андриян Григорьевич Николаев), radziecki kosmonauta (zm. 2004)
- 8 września – Christoph von Dohnányi, niemiecki dyrygent
- 13 września – Zygmunt Licau, polski bokser, działacz PZPR (zm. 2006)
- 15 września – Murray Gell-Mann, amerykański fizyk teoretyk, laureat nagrody Nobla
- 20 września
- 21 września – Sándor Kocsis, węgierski piłkarz (zm.1979)
- 25 września – Barbara Walters, amerykańska dziennikarka telewizyjna
- 10 października – Bogdan Łazarkiewicz, polski profesor medycyny i chirurgii ogólnej
- 12 października – Magnús Magnússon, brytyjski prezenter telewizyjny związany ze stacją BBC (zm. 2007)
- 14 października – Yvon Durelle, kanadyjski bokser (zm. 2007)
- 16 października – Fernanda Montenegro, brazylijska aktorka
- 21 października
- 22 października – Lew Jaszyn (ros. Лев Иванович Яшин), rosyjski bramkarz (zm. 1990)
- 24 października – Jordan Radiczkow (buł. Йордан Радичков), bułgarski pisarz (zm. 2004)
- 26 października – Wanda Chotomska, polska pisarka dla dzieci
- 29 października – Jewgienij Primakow (ros. Евгений Максимович Примаков), polityk rosyjski, premier Federacji Rosyjskiej
- 2 listopada – Richard E. Taylor, kanadyjski fizyk, laureat Nagrody Nobla
- 7 listopada – Eric Kandel, amerykański neurobiolog, pochodzenia austriackiego, laureat Nagrody Nobla
- 8 listopada – Lal Krishna Advani (sindhi, लाल कृष्ण आडवाणी), indyjski polityk, wicepremier Indii
- 9 listopada – Imre Kertész, węgierski pisarz żydowskiego pochodzenia, laureat Nagrody Nobla
- 11 listopada – LaVern Baker, amerykańska śpiewaczka bluesowa (zm. 1997)
- 12 listopada – Grace Kelly, księżna Monako, amerykańska aktorka (zm. 1982)
- 15 listopada – Edward Asner, amerykański aktor
- 6 grudnia – Nikolaus Harnoncourt, austriacki dyrygent
- 9 grudnia – Bob Hawke, australijski polityk, premier Australii
- 13 grudnia – Christopher Plummer, kanadyjski aktor teatralny i filmowy
- 18 grudnia – Józef Glemp, polski duchowny katolicki, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, arcybiskup warszawski
- 23 grudnia – Chet Baker, amerykański trębacz jazzowy (zm. 1988)
- 28 grudnia – Terry Sawchuk, kanadyjski hokeista (zm. 1970)
- 5 stycznia – Mikołaj Mikołajewicz Romanow, wielki książę, generał kawalerii, generał adiutant, głównodowodzący armii rosyjskiej podczas I wojny światowej (ur. 1856)
- 13 stycznia – Wyatt Earp, farmer, szeryf, karciarz, właściciel salonu, jeden z najsłynniejszych na Dzikim Zachodzie rewolwerowców (ur. 1848)
- 6 lutego – Maria Krystyna Austriacka, arcyksiężniczka austriacka, królowa Hiszpanii (ur. 1858)
- 11 lutego – Jan II Dobry, książę Liechtensteinu, najdłużej panujący monarcha w historii Europy (ur. 1840)
- 14 lutego – Tom Burke, amerykański lekkoatleta, sprinter (ur. 1875)
- 6 marca – Ferdinand Foch, marszałek Francji, Polski i Wielkiej Brytanii (ur. 1851)
- 4 kwietnia – Carl Friedrich Benz, niemiecki konstruktor i przemysłowiec (ur. 1844)
- 6 kwietnia – Feliks Jasieński, polski krytyk i kolekcjoner sztuki (ur. 1861)
- 21 maja – Archibald Philip Primrose, premier Wielkiej Brytanii (ur. 1847)
- 9 lipca – Julian Fałat, polski malarz (ur. 1853)
- 15 lipca – Hugo von Hofmannsthal, austriacki pisarz (ur. 1874)
- 3 sierpnia
- 13 sierpnia - Bolesław Namysłowski, polski botanik (ur. 1882)
- 12 września – Jānis Rainis, łotewski pisarz, dramaturg i dziennikarz (ur. 1865)
- 23 września – Richard Adolf Zsigmondy, niemiecki profesor chemii nieorganicznej, laureat Nagrody Nobla (ur. 1865)
- 1 października – Antoine Bourdelle, francuski rzeźbiarz i pedagog (ur. 1861)
- 3 października – Gustav Stresemann, niemiecki polityk, kanclerz i minister spraw zagranicznych Republiki Weimarskiej, laureat Nagrody Nobla (ur. 1878)
- 6 października – Czesław Jankowski, polski poeta, krytyk, publicysta, historyk (ur. 1857)
- 8 października – Jacek Malczewski, polski malarz, jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu przełomu XIX i XX wieku (ur. 1854)
- 26 października – Aby Warburg, niemiecki historyk sztuki (ur. 1866)
- 28 października – Bernhard von Bülow, niemiecki polityk, dyplomata, kanclerz II Rzeszy oraz premier Prus (ur. 1849)
- 6 listopada – Maximilian von Baden, niemiecki polityk, kuzyn i spadkobierca wielkiego księcia Badenii Fryderyka II Badeńskiego, kanclerz (ur. 1867)
- 17 listopada – Herman Hollerith, amerykański inżynier, wynalazca (ur. 1860)
- 24 listopada – Georges Clemenceau, francuski pisarz, lekarz i polityk, premier Francji (ur. 1841)
- 20 grudnia – Émile François Loubet, francuski polityk, prezydent Francji (ur. 1838)
- 29 grudnia – Wilhelm Maybach, niemiecki konstruktor i jeden z wynalazców samochodu (ur. 1846)
edytuj Zdarzenia astronomiczne
edytuj Nagrody Nobla
edytuj Święta ruchome
Przypisy
- ↑ Data urodzin Oriany Fallaci w różnych wersjach Wikipedii jest problematyczna, np. w Wikipediach: angielskiej, polskiej i włoskiej jest to 29 czerwca 1929, w holenderskiej i norweskiej to 24 lipca 1929, a w niemieckiej 29 czerwca 1930. Wg Wprost jest to 24 lipca 1929 [1].
|
|
